ડાયનિંગ ટેબલ પર બેસીને જમવું સારુ કે નીચે જમીન પર પલાઠી વાળીને જમવું સારુ?

આજના આધુનિક યુગમાં ડાયનિંગ ટેબલ પર બેસીને જમવાનો રિવાજ સામાન્ય બની ગયો છે. પણ આપણા દાદા-દાદીના સમયમાં બધા નીચે જમીન પર પલાઠી વાળીને જમતા હતા. તો સવાલ એ છે કે સ્વાસ્થ્ય માટે કઈ રીત સારી? ચાલો આજના લેખમાં આયુર્વેદિક અને આધુનિક વિજ્ઞાન બંનેની દૃષ્ટિએ સમજીએ.

જમવાની રીત માત્ર આરામનો વિષય નથી — તે આપણા પાચન, શરીરની મુદ્રા અને માનસિક શાંતિ સાથે સીધી જોડાયેલી છે. બંને રીતોના ફાયદા અને મર્યાદાઓ જાણ્યા પછી તમે તમારા માટે યોગ્ય નિર્ણય લઈ શકશો.

નીચે જમીન પર પલાઠી વાળીને જમવાના ફાયદા

જ્યારે આપણે જમીન પર પલાઠી (સુખાસન) વાળીને બેસીએ છીએ, ત્યારે શરીર કુદરતી રીતે સ્થિર મુદ્રામાં આવે છે. આગળ નમીને કોળિયો લેવો અને પાછા સીધા થવું — આ હલનચલન પેટના સ્નાયુઓને સક્રિય કરે છે, જે પાચનમાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

• પાચન સુધરે છે — પલાઠીમાં બેસવાથી પાચનતંત્ર સક્રિય રહે છે અને ખોરાકનું પાચન સારી રીતે થવામાં મદદ મળે છે.
• રક્તભ્રમણ સારું રહે છે — નીચે બેસવાથી શરીરમાં લોહીનું પરિભ્રમણ સંતુલિત રહે છે.
• લવચીકતા વધે છે — નિયમિત પલાઠી વાળવાથી કમર, હિપ્સ અને ઘૂંટણના સાંધા લવચીક રહે છે.
• માનસિક શાંતિ મળે છે — જમીન પર બેસીને જમવાથી મન શાંત રહે છે અને ખોરાક તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત થાય છે.
• વધુ ખાવાનું ટાળી શકાય છે — ધીમે જમવાથી પેટ ભરાઈ ગયાનો સંકેત મગજને સમયસર મળે છે.

ડાયનિંગ ટેબલ પર જમવું ક્યારે યોગ્ય છે

ડાયનિંગ ટેબલ ખરાબ નથી — અમુક પરિસ્થિતિમાં તે વધુ અનુકૂળ અને જરૂરી છે. મહત્વનું એ છે કે તમે સીધા બેસીને, શાંતિથી જમો.

• ઘૂંટણ કે સાંધાનો દુખાવો હોય ત્યારે નીચે બેસવું મુશ્કેલ બને છે, ત્યારે ખુરશી સારો વિકલ્પ છે.
• વૃદ્ધ વ્યક્તિઓ કે જેમને ઉઠવા-બેસવામાં તકલીફ હોય તેમના માટે ટેબલ અનુકૂળ છે.
• કમરનો દુખાવો હોય અને નીચે બેસવાથી વધતો હોય તો ખુરશી પર બેસવું હિતાવહ છે.
• મહેમાનો સાથે કે ઓફિસમાં જમતી વખતે ટેબલ વ્યવહારુ છે.

આયુર્વેદ શું કહે છે

આયુર્વેદ અનુસાર જમતી વખતે શરીર અને મન બંને શાંત હોવા જોઈએ. નીચે બેસીને જમવાથી વાત દોષ સંતુલિત રહે છે અને પાચનાગ્નિ પ્રદીપ્ત થાય છે. જમીન સાથેનું જોડાણ શરીરને સ્થિરતા આપે છે.

જોકે આયુર્વેદ કોઈ એક રીતનો આગ્રહ નથી રાખતું — મુખ્ય બાબત શાંતિથી, ધ્યાનપૂર્વક જમવાની છે. આયુર્વેદમાં જમતી વખતે પૂર્વ કે ઉત્તર દિશા તરફ મુખ રાખીને બેસવાની સલાહ પણ આપવામાં આવી છે. ખોરાકને પ્રેમ અને કૃતજ્ઞતાથી જમવો એ પણ પાચન માટે મહત્વનું મનાય છે.

પલાઠી વાળીને જમવાની સાચી રીત

1. સ્વચ્છ જગ્યાએ આસન કે ચટાઈ પાથરીને બેસો.
2. બંને પગની પલાઠી વાળીને કરોડરજ્જુ સીધી રાખો.
3. ખોરાકની થાળી થોડી ઊંચાઈ પર રાખો જેથી વધુ નમવું ન પડે.
4. ધીમે ધીમે ચાવીને જમો, ઉતાવળ ન કરો.
5. જમ્યા પછી થોડી વાર વજ્રાસનમાં બેસવું પાચન માટે સારું મનાય છે.

સાવચેતી

• ઘૂંટણની ગંભીર તકલીફ (આર્થરાઈટિસ) હોય તો જબરદસ્તી નીચે ન બેસો.
• લાંબો સમય એક જ મુદ્રામાં બેસવાથી પગ સુન્ન થાય તો થોડું હલનચલન કરો.
• ગર્ભવતી મહિલાઓએ આરામદાયક મુદ્રા પસંદ કરવી; તકલીફ હોય તો ડોક્ટરની સલાહ લો.
• બાળકોને નાનપણથી નીચે બેસવાની ટેવ પાડવી સારી, પણ દબાણ ન કરવું.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

પ્રશ્ન 1: શું રોજ નીચે બેસીને જમવું જરૂરી છે? જરૂરી નથી, પણ શારીરિક તકલીફ ન હોય તો અઠવાડિયામાં થોડા દિવસ નીચે બેસીને જમવું ફાયદાકારક થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન 2: પલાઠી વાળવાથી ઘૂંટણને નુકસાન થાય? સામાન્ય રીતે નહીં, પણ પહેલેથી ઘૂંટણનો દુખાવો હોય તો સાવચેતી રાખો અને જરૂર પડે તો ખુરશી વાપરો.

પ્રશ્ન 3: જમ્યા પછી વજ્રાસનમાં બેસવું સારું? હા, જમ્યા પછી થોડી વાર વજ્રાસનમાં બેસવું પાચનમાં મદદરૂપ મનાય છે.

પ્રશ્ન 4: બાળકો માટે કઈ રીત સારી? બાળકો લવચીક હોય છે, તેમને નીચે બેસીને જમવાની ટેવ પાડવી સારી છે.

નોંધ: આ લેખમાં આપેલી માહિતી સામાન્ય જાણકારી માટે છે. સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કોઈ પણ નિર્ણય પહેલા ડોક્ટરની સલાહ લો. વધુ વિગત માટે અમારો ડિસ્ક્લેમર વાંચો.