ચોમાસા વધુ ધાધર થવાના કારણો અને ઉપાયો જાણો

ચોમાસાની ઋતુમાં હવામાં ભેજનું પ્રમાણ વધુ હોવાને કારણે ત્વચા પર ધાધર (રિંગવર્મ/ફંગલ ઇન્ફેક્શન) ની તકલીફ વધી જાય છે. ગરમી અને ભેજવાળું વાતાવરણ ફૂગને વધવા માટે અનુકૂળ હોય છે, એટલે ચોમાસામાં ધાધર ઝડપથી ફેલાય છે અને વારંવાર થાય છે. આયુર્વેદમાં ધાધરને “દદ્રુ” કહેવામાં આવે છે અને તેને કફ-પિત્ત દોષના પ્રકોપથી થતો ત્વચા રોગ ગણવામાં આવે છે. ચાલો, ચોમાસામાં ધાધર થવાના કારણો, લક્ષણો અને ઘરેલુ ઉપાયો વિગતવાર જાણીએ.

ચોમાસામાં ધાધર થવાના કારણો

• વધારે પડતો ભેજ અને પરસેવો: ચોમાસામાં હવામાં ભેજ વધુ હોવાથી ત્વચા લાંબો સમય ભીની રહે છે. પરસેવો સુકાતો નથી, જે ફૂગને વધવા માટે યોગ્ય વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.
• ચુસ્ત (ટાઇટ) કપડાં: શરીર સાથે ચોંટેલા ચુસ્ત કપડાં હવા આવવા દેતા નથી, જેથી પરસેવો અને ભેજ ત્વચા પર જમા થાય છે અને ધાધર થવાની શક્યતા વધે છે.
• ભીના કપડાં લાંબો સમય પહેરવા: વરસાદમાં ભીંજાયેલા કપડાં કે પરસેવાવાળા કપડાં બદલ્યા વગર પહેરવાથી ફંગલ ઇન્ફેક્શન ઝડપથી થાય છે.
• નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ: જેની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોય (ડાયાબિટીસ, વધુ વજન) તેમને ધાધર વધુ થાય છે અને મટવામાં વધુ સમય લાગે છે.
• સંક્રમણ: ધાધર ચેપી છે. સંક્રમિત વ્યક્તિના કપડાં, ટુવાલ કે પથારી વાપરવાથી પણ તે ફેલાઈ શકે છે.

ધાધરના મુખ્ય લક્ષણો

• ત્વચા પર ગોળાકાર, લાલ કે ગુલાબી ચકતા પડવા, જેની કિનારી ઉભરેલી હોય છે.
• તીવ્ર ખંજવાળ આવવી, ખાસ કરીને રાત્રે કે પરસેવો થાય ત્યારે વધવી.
• ચકતા પર પોપડી જામવી કે ત્વચા સુકાઈને ખરવી.
• ધીમે ધીમે ચકતા મોટા થવા અને આસપાસની ત્વચામાં ફેલાવા.

ધાધર માટે ઘરેલુ ઉપાયો

• લીમડો: લીમડાના પાનને પાણીમાં ઉકાળીને તે પાણીથી ધાધરવાળી જગ્યા ધોવી. લીમડામાં કુદરતી એન્ટિફંગલ ગુણ હોય છે જે ફૂગ ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. લીમડાના પાનની પેસ્ટ બનાવીને લગાવવાથી ખંજવાળમાં રાહત મળી શકે છે.
• હળદર: હળદરમાં રહેલું કરક્યુમિન કુદરતી એન્ટિસેપ્ટિક ગણાય છે. હળદરને થોડા પાણીમાં મિક્સ કરીને પેસ્ટ બનાવી ધાધર પર લગાવવાથી ફાયદો થઈ શકે છે. પણ હળદરથી કપડાં પર ડાઘ પડે છે, એટલે સાવચેતીથી વાપરવી.
• કપૂર અને નાળિયેર તેલ: શુદ્ધ નાળિયેર તેલમાં થોડો કપૂર મિક્સ કરીને ધાધર પર લગાવવાથી ઠંડક મળે છે અને ખંજવાળ ઓછી થઈ શકે છે. નાળિયેર તેલ ત્વચાને નમી પણ આપે છે.
• તુલસી: તુલસીના તાજા પાનનો રસ કાઢીને ધાધરવાળી જગ્યા પર લગાવવાથી ફાયદો થઈ શકે છે. તુલસીમાં એન્ટિબેક્ટેરિયલ ગુણ હોય છે.
• એલોવેરા: તાજા એલોવેરાનો ગર કાઢીને લગાવવાથી ત્વચાને ઠંડક મળે છે અને બળતરા ઓછી કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
• સ્વચ્છતા જાળવો: ધાધરવાળી જગ્યાને રોજ સાફ અને સૂકી રાખવી. દિવસમાં બે વાર હળવા સાબુથી ધોઈને સારી રીતે સુકવવી, જેથી ભેજ ન રહે.

ઉપરના ઘરેલુ ઉપાયો હળવી ધાધરમાં રાહત આપવામાં મદદ કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, આયુર્વેદિક લીલો મલમ જેવા ઉત્પાદનો પણ ત્વચાની સંભાળ માટે વાપરી શકાય છે, પણ ઉપયોગ પહેલા ડૉક્ટર કે વૈદ્યની સલાહ અવશ્ય લેવી.

ધાધરમાં રાખવાની સાવચેતી

• સ્ટીરોઈડ ક્રીમ ડૉક્ટર વગર ન લગાવવી: ઘણા લોકો ખંજવાળ ઓછી કરવા સ્ટીરોઈડવાળી ક્રીમ લગાવે છે. તેનાથી શરૂઆતમાં રાહત લાગે છે, પણ ફૂગ અંદરથી વધતી રહે છે અને ધાધર વધુ ફેલાઈ શકે છે. હંમેશા ડૉક્ટરની સલાહથી જ દવા વાપરવી.
• ખંજવાળ ન ખોતરવી: નખથી ખોતરવાથી ત્વચા પર ઘા થાય છે, જેમાં બેક્ટેરિયા ઘૂસીને બીજું ઇન્ફેક્શન થઈ શકે છે. ખંજવાળ આવે ત્યારે ઠંડા પાણીની પોટ્ટી મૂકવાથી રાહત મળે છે.
• કપડાં અલગ ધોવા: ધાધરવાળા વ્યક્તિના કપડાં, ટુવાલ અને પથારીની ચાદર અલગ ધોવા અને તડકામાં સારી રીતે સુકવવા, જેથી ફૂગ નાશ પામે. કપડાંને ઇસ્ત્રી કરવાથી પણ ફૂગ મરે છે.
• સુતરાઉ ઢીલા કપડાં પહેરવા: ચુસ્ત કપડાંને બદલે સુતરાઉ અને ઢીલા કપડાં પહેરવા, જેથી હવા આવે અને પરસેવો સુકાય. સિન્થેટિક કપડાં ટાળવા.
• દવાનો કોર્સ પૂરો કરવો: ડૉક્ટરે આપેલી એન્ટિફંગલ દવા કે ક્રીમ ધાધર દેખાવાનું બંધ થયા પછી પણ ડૉક્ટર કહે ત્યાં સુધી ચાલુ રાખવી. વચ્ચેથી બંધ કરવાથી ધાધર ફરી થઈ શકે છે.

ચોમાસામાં ત્વચાની દૈનિક સંભાળ

ધાધરથી બચવા માટે ચોમાસામાં ત્વચાની દૈનિક સંભાળ ખૂબ જરૂરી છે. રોજ બે વાર નહાવું, ખાસ કરીને પરસેવો થાય તેવી જગ્યાઓ (બગલ, જાંઘ, ગરદન) સારી રીતે સાફ કરવી. નહાયા પછી ત્વચાને સંપૂર્ણ સુકવવી, ભેજ ન રહેવા દેવો. સુતરાઉ અંડરગાર્મેન્ટ્સ પહેરવા અને રોજ બદલવા. પગને સૂકા રાખવા, ભીના મોજા કે જૂતા લાંબો સમય ન પહેરવા. વરસાદમાં ભીંજાયા પછી તરત કપડાં બદલવા અને શરીર સુકવવું.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

પ્રશ્ન: ધાધર કેટલા દિવસમાં મટે છે?
ઉત્તર: હળવી ધાધર યોગ્ય સારવારથી ૨ થી ૪ અઠવાડિયામાં સુધરી શકે છે. પણ દવાનો કોર્સ ડૉક્ટર કહે ત્યાં સુધી પૂરો કરવો જરૂરી છે, નહીંતર તે ફરી થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન: શું ધાધર જડમૂળથી મટે છે?
ઉત્તર: યોગ્ય સારવાર, સ્વચ્છતા અને સાવચેતીથી ધાધરમાં ઘણો સુધારો થઈ શકે છે અને તે મટી પણ શકે છે. પણ ફરી થતી અટકાવવા માટે ચોમાસામાં ત્વચાની સંભાળ અને સ્વચ્છતા સતત જાળવવી જરૂરી છે.

પ્રશ્ન: ધાધરમાં ખોરાકની કાળજી રાખવી?
ઉત્તર: આયુર્વેદ અનુસાર વધુ પડતું તીખું, ખાટું, તળેલું અને ભારે ખોરાક પિત્ત વધારે છે, જે ત્વચા રોગમાં હાનિકારક ગણાય છે. હળવો, તાજો અને સુપાચ્ય ખોરાક લેવો.

પ્રશ્ન: બાળકોને ધાધર થાય તો શું કરવું?
ઉત્તર: બાળકોની ત્વચા નાજુક હોય છે, એટલે ડૉક્ટરને બતાવીને જ દવા વાપરવી. ઘરેલુ ઉપાય હળવા અને સાવચેતીથી અજમાવવા. બાળકના કપડાં અલગ ધોવા.

નોંધ: આ લેખમાં આપેલી માહિતી માત્ર સામાન્ય જાણકારી માટે છે, તે કોઈ તબીબી સલાહ નથી. કોઈપણ ઉપાય અપનાવતા પહેલા ડૉક્ટરની સલાહ અવશ્ય લો. વધુ વિગતો માટે અમારું ડિસ્ક્લેમર વાંચો.

🔗 વધુ વાંચો:

• ચોમાસામાં બાળકોના પેટના દુખાવાના ઉપાયો
• કપૂરના સાબુથી ન્હાવાના ફાયદા