મગફળી કોની સાથે, કઈ રીતે ખાવાથી શું શું ફાયદાઓ થાય ચાલો તે જાણીએ.

આપણા રસોડામાં રોજ જોવા મળતી મગફળી સામાન્ય લાગે, પણ આયુર્વેદમાં તેને ભૂચણક (ભૂમિના ચણા) અથવા ભૂફલી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેના ગુણધર્મો અને સ્વાસ્થ્ય પર થતી અસર વિશે ગ્રંથોમાં વિગતવાર વર્ણન જોવા મળે છે. મગફળીને યોગ્ય રીતે અને યોગ્ય સંયોજન સાથે ખાવામાં આવે તો તે શરીરને અનેક રીતે મદદરૂપ થઈ શકે છે. ચાલો, મગફળી કોની સાથે અને કઈ રીતે ખાવાથી શું ફાયદો થાય તે જાણીએ.

ભૂફલી મધુરા સ્નિગ્ધા બલ્યા વાતહરા ગુરુઃ। રક્તપિત્તપ્રકોપાન્તા ધાતુપુષ્ટિવિવર્ધિની॥

અર્થ: મગફળી સ્વાદમાં મધુર, સ્નિગ્ધ, શરીરને બળ આપનારી, વાયુ દોષનું શમન કરનારી અને પચવામાં ભારે છે. તે શરીરની ધાતુઓને પુષ્ટ કરે છે અને વીર્ય તથા ઓજસ વધારવામાં મદદરૂપ ગણાય છે.

મગફળી કોની સાથે ખાવાથી શું ફાયદો થાય?

• ગોળ સાથે (મગફળી + દેશી ગોળ): આ સંયોજન શરીરમાં આયર્ન વધારવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે, જે એનિમિયા (લોહીની કમી) માં લાભદાયી ગણાય છે. હાડકાં મજબૂત કરવામાં અને સ્ત્રીઓમાં થતી શારીરિક નબળાઈમાં તે ઉત્તમ ગણાય છે.
• રાત્રે પલાળીને સવારે ખાલી પેટે: મગફળીને ૮-૧૦ કલાક પલાળી રાખવાથી તેના ગરમ ગુણ શાંત થાય છે અને તે પચવામાં હળવી બને છે. સ્મરણશક્તિ સુધારવામાં અને હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે તે મદદરૂપ થઈ શકે છે.
• શેકેલી મગફળી (સિંધવ મીઠું કે જીરું સાથે): કાચી મગફળી પચવામાં ભારે હોય છે, પણ શેકવાથી તે અગ્નિદીપક બને છે. તેનાથી પેટમાં ગેસ થવાની શક્યતા ઘટે છે અને ભૂખ નિયંત્રિત રહેવામાં મદદ મળે છે.
• દૂધ સાથે: દુર્બળતા દૂર કરી વજન વધારવા માટે મગફળી ખાધા પછી નવશેકું દૂધ પીવું ઉત્તમ પ્રયોગ ગણાય છે. તેનાથી માંસપેશીઓ મજબૂત થવામાં અને શરીર પુષ્ટ થવામાં મદદ મળી શકે છે.

મગફળીમાં રહેલાં પોષકતત્વો

મગફળીમાં પ્રોટીન, તંદુરસ્ત ચરબી, ફાઈબર, વિટામિન E, ફોલેટ, મેગ્નેશિયમ અને ઝિંક જેવાં પોષકતત્વો હોય છે. આ જ કારણથી તેને ગરીબોના બદામ પણ કહેવામાં આવે છે. નિયમિત પણ મર્યાદિત માત્રામાં મગફળી ખાવાથી શરીરને સારું પોષણ મળે છે અને લાંબા સમય સુધી ભૂખ લાગતી નથી, જે વજન નિયંત્રણમાં પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે.

કોને કેટલી મગફળી ખાવી?

સામાન્ય તંદુરસ્ત વ્યક્તિ માટે દરરોજ એક મુઠ્ઠી (આશરે ૨૫-૩૦ ગ્રામ) શેકેલી કે પલાળેલી મગફળી પૂરતી ગણાય છે. વજન વધારવા ઈચ્છતા લોકો તેને દૂધ કે ગોળ સાથે લઈ શકે છે, જ્યારે વજન ઘટાડવા ઈચ્છતા લોકોએ માત્રા મર્યાદિત રાખવી જોઈએ. ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ ગોળ સાથેનું સંયોજન ટાળવું અને ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ જ માત્રા નક્કી કરવી.

સાવચેતી

• મગફળીની એલર્જી ધરાવતા લોકોએ તેનાથી સંપૂર્ણ દૂર રહેવું, કારણ કે એલર્જી ગંભીર સ્વરૂપ લઈ શકે છે.
• નાના બાળકોને આખી મગફળી આપતી વખતે ધ્યાન રાખવું, ગળામાં અટકવાનો ભય રહે છે.
• વાસી કે ફૂગવાળી મગફળી ક્યારેય ન ખાવી, તેમાં હાનિકારક તત્વો હોઈ શકે છે.
• વધુ પડતી તળેલી-મસાલેદાર મગફળી એસિડિટી અને વજન વધારી શકે છે, એટલે શેકેલી કે પલાળેલી જ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

સારી મગફળીની પસંદગી અને સંગ્રહ

મગફળી ખરીદતી વખતે દાણા મોટા, સ્વચ્છ અને ફૂગ વગરના હોવા જોઈએ. વાસ મારતી કે કડવી લાગતી મગફળી ન લેવી. મગફળીને હવાચુસ્ત ડબ્બામાં સૂકી જગ્યાએ રાખવી, જેથી તેમાં ભેજ ન લાગે. શેકેલી મગફળી લાંબો સમય સારી રહે છે, પણ તળેલી મગફળી વહેલી વાસી થઈ જાય છે.

મગફળી વિશે સામાન્ય ગેરસમજો

ઘણા લોકો માને છે કે મગફળી ખાવાથી ખીલ થાય છે કે વજન વધે છે. હકીકતમાં મર્યાદિત માત્રામાં શેકેલી મગફળી ખાવાથી આવી તકલીફ થતી નથી; તકલીફ વધુ પડતી તળેલી મગફળી કે વધુ માત્રાથી થાય છે. બીજી ગેરસમજ એ છે કે મગફળી માત્ર શિયાળામાં જ ખવાય — પલાળીને ખાવામાં આવે તો તે ઉનાળામાં પણ અનુકૂળ રહે છે, કારણ કે પલાળવાથી તેના ગરમ ગુણ શાંત થાય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

પ્રશ્ન: શું રોજ મગફળી ખાઈ શકાય?
જવાબ: હા, એક મુઠ્ઠી જેટલી શેકેલી કે પલાળેલી મગફળી રોજ ખાઈ શકાય છે. માત્રા મર્યાદિત રાખવી જરૂરી છે.

પ્રશ્ન: કાચી કે શેકેલી — કઈ સારી?
જવાબ: પાચનની દ્રષ્ટિએ શેકેલી કે પલાળેલી મગફળી વધુ સારી ગણાય છે, કારણ કે કાચી મગફળી પચવામાં ભારે પડે છે.

પ્રશ્ન: મગફળી ખાવાનો શ્રેષ્ઠ સમય કયો?
જવાબ: સવારે નાસ્તામાં કે સાંજના નાસ્તા તરીકે મગફળી લેવી ઉત્તમ છે. રાત્રે સુતા પહેલા વધુ માત્રામાં ટાળવી.

પ્રશ્ન: શું બાળકોને મગફળી આપી શકાય?
જવાબ: હા, પણ ઉંમર પ્રમાણે ઓછી માત્રામાં આપવી અને દાણા બરાબર ચાવીને ખાય તેનું ધ્યાન રાખવું.

મગફળીનો ઉપયોગ રસોઈ અને નાસ્તામાં

મગફળીને રસોઈમાં પણ અનેક રીતે વાપરી શકાય છે. મગફળીની ચટણી, દાણાનો ભૂકો શાકમાં, મગફળીનું તેલ રસોઈમાં અને શિયાળામાં ગોળ-મગફળીની ચીકી — આ બધા સ્વાદિષ્ટ અને પૌષ્ટિક વિકલ્પો છે. મગફળીનું તેલ સિંગતેલ તરીકે ગુજરાતના અનેક ઘરોમાં વપરાય છે. જોકે તળવા માટે વારંવાર એ જ તેલ ગરમ કરવું હિતાવહ નથી. બાળકોના ડબ્બામાં શેકેલી મગફળી ચણા-મમરા સાથે આપવાથી પૌષ્ટિક નાસ્તો બને છે. મુસાફરીમાં પણ મગફળી સારો સાથી છે, કારણ કે તે લાંબો સમય બગડતી નથી અને તરત ઊર્જા આપે છે. ઓફિસમાં કામ કરતા લોકો માટે બપોરના નાસ્તામાં મુઠ્ઠીભર શેકેલી મગફળી ચા-કોફી કરતાં વધુ સારો વિકલ્પ ગણાય છે.

ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો

• મગફળી ખાધા પછી તરત જ ઠંડું પાણી પીવું નહીં, તેનાથી કફ અને ઉધરસ થઈ શકે છે.
• ત્વચાના રોગો, એસિડિટી કે પિત્ત પ્રકૃતિવાળા લોકોએ મગફળી હંમેશા પલાળીને અથવા મર્યાદિત માત્રામાં ખાવી જોઈએ.
• દરરોજ એક મુઠ્ઠી જેટલી મગફળી શરીર માટે આદર્શ માત્રા ગણાય છે.

🔗 વધુ વાંચો:

• પમ્પકિન સીડ્સ ખાવાથી થતા ફાયદા
• સરગવા પાવડરના સ્વાસ્થ્યવર્ધક ફાયદા

નોંધ: આ લેખમાં આપેલી માહિતી માત્ર સામાન્ય જાણકારી માટે છે, તે કોઈ તબીબી સલાહ નથી. કોઈપણ ઉપાય અપનાવતા પહેલા ડૉક્ટરની સલાહ અવશ્ય લો. વધુ વિગતો માટે અમારું ડિસ્ક્લેમર વાંચો.